Schaaktoernooien en – kampioenschappen in Nederland

In Nederland vinden diverse belangrijke schaaktoernooien en -kampioenschappen plaats, zoals het Tata Steel-toernooi, dat internationaal veel aanzien geniet. Hieraan nemen jaarlijks grootmeesters van over de hele wereld deel. Een ander belangrijk evenement was het Groningen 1946 toernooi, het eerste grote internationale toernooi na de Tweede Wereldoorlog. In dit artikel lees je over enkele van deze belangrijke toernooien en kampioenschappen.

Nederlands kampioenschap schaken

De KNSB, de Koninklijke Nederlandse Schaakbond, organiseert ieder jaar het Nederlands kampioenschap schaken. Er is een algemeen toernooi en een toernooi voor dames. Aan het algemene toernooi mogen zowel dames als heren deelnemen. Het toernooi bestaat officieel sinds 1909, maar al sinds 1873 worden er onofficiële kampioenschappen gehouden. Het eerste officiële kampioenschap in 1909 werd gewonnen door Adolf Olland, een huisarts uit Utrecht. Ook in 2017 wordt het kampioenschap weer gehouden, onder de naam Deloitte NK Schaken 2017. Het vindt van 25 juni tot en met 2 juli plaats in Amsterdam. Het belooft weer een spannende strijd te worden.

Deelnemers NK Schaken 2017

De Nederlandse grootmeester Loek van Wely heeft aan 17 Nederlands kampioenschappen deelgenomen en heeft het toernooi maar liefst 7 keer weten te winnen. Vorig jaar, in 2016, werd het kampioenschap verrassend gewonnen door Jorden van Foreest. Deze 18-jarige grootmeester uit Utrecht won het Nederlands kampioenschap dus al toen hij 17 jaar was. Loek van Wely werd tweede en is nu uit op revanche. Tijdens het toernooi zijn bekende commentatoren aanwezig om verslag te doen van de wedstrijden. Voor veel mensen zal Hans Böhm waarschijnlijk de bekendste zijn. Hij is behalve schaker en commentator ook presentator, schrijver en journalist. Hij heeft veel columns en boeken over schaken geschreven.

FIDE Wereldkampioenschap schaken (1998)

Het World Chess Championship van de FIDE wordt gespeeld om te bepalen wie de wereldkampioen schaken is. De FIDE is de wereld schaakbond en houdt ranglijsten bij van de beste schakers van het moment. Het officiële kampioenschap is begonnen in 1886 met een wedstijd tussen Johann Zukertort en Wilhelm Steinitz. De huidige wereldkampioen is de Noor Magnus Carlsen. Het FIDE Wereldkampioenschap in 1998 had een Nederlands tintje. Het eerste deel van het kampioenschap was een groot knock-outtoernooi en dat werd in Groningen gespeeld. Het vond plaats tussen 9 en 30 december 1997. De winnaar van dit knock-outtoernooi werd Viswanathan Anand en hij werd hierdoor de uitdager.

Het vervolg

Anand moest het in het tweede deel van het kampioenschap opnemen tegen Anatoli Karpov, die op dat moment wereldkampioen was. Deze wedstrijd werd niet in Groningen gespeeld, maar in Lausanne in Zwitserland. De wedstrijd tussen Anand en Karpov eindigde in eerste instantie in een gelijkspel, maar werd door Karpov gewonnen middels een tie-break. Er bestond over deze wedstrijd echter wel controverse. De vraag was namelijk of de wedstrijd wel eerlijk was gepland. Anand had namelijk een vermoeiende strijd geleverd in Groningen en moest slechts drie dagen daarna al uitkomen tegen Karpov. Karpov was op dat moment fris en uitgerust. De begincondities van de match tussen Anand en Karpov leken daarom niet eerlijk te zijn.

Tata Steel Chess Tournament

Het Tata Steel-toernooi is een van de belangrijkste schaaktoernooien ter wereld, dat daarom ook wel het Wimbledon van het schaken wordt genoemd. Het evenement wordt elk jaar gehouden in de Nederlandse plaats Wijk aan Zee. Het toernooi is vernoemd naar de huidige hoofdsponsor, het bedrijf Tata Steel. Het toernooi begon echter in 1938 onder de naam Hoogovenstoernooi. Het begon als regionaal toernooi maar is over de jaren uitgegroeid tot een van de grootste en sterkst bezette toernooien ter wereld, waaraan de grote schakers van het moment deelnemen. Het toernooi duurt twee weken en er spelen zowel grootmeesters als amateurs. Er zijn deelnemers uit 15 landen van over de hele wereld.

Winnaars

De huidige wereldkampioen Magnus Carlsen uit Noorwegen is een van de recordhouders op het Tata Steel-toernooi. Hij won vijf keer. Viswanathan Anand, die we nog kennen van het FIDE knock-outtoernooi in Groningen, wist het Tata Steel-toernooi eveneens vijf keer te winnen. Nederlandse grootmeesters hebben ook regelmatig succes geboekt op dit kampioenschap. Max Euwe won het vier keer, Johannes Donner drie keer en Jan Timman twee keer. De Nederlandse schaker Anish Giri is ambassadeur van het Tata Steel-toernooi.

Edities 2017 en 2018

Dit jaar werd het toernooi gewonnen door de Amerikaan Wesley Sno. Hij staat tweede op de FIDE-ranglijst, achter Magnus Carlsen. Beide zullen ook weer deelnemen aan de editie van 2018. Die editie van het Tata Steel Chess Tournament wordt zoals gebruikelijk gehouden in Wijk aan Zee en zal plaatsvinden tussen 12 januari en 28 januari. Het belooft zoals altijd een spannende strijd te worden waar vele spelers en toeschouwers op af zullen komen.

Amsterdam Science Park Chess Tournament

Sinds 2011 wordt het Amsterdam Science Park Chess Tournament georganiseerd. In 2017 zal het toernooi worden gespeeld van 8 tot 16 juli. Er wordt gespeeld in diverse groepen gebaseerd op de rating van spelers. Groep A is voor schakers met een rating boven de 2000, groep B voor spelers met een rating tussen 1750 en 2050, groep C tussen de 1500 en 1800 en groep D is voor spelers met een rating lager dan 1500. Dit zijn de groepen die spelen op het Open toernooi. Er worden daarnaast ook dagvierkampen en weekendvierkampen gespeeld. De resultaten van de open toernooien worden zowel naar de FIDE als de KNSB gestuurd in verband met de verwerking van de ratings. De resultaten van de vierkampen gaan enkel naar de KSNB.

Speelsystemen

Bij het Open toernooi krijgt iedere speler 90 minuten bedenktijd voor 40 zetten. Voor de rest van de partij is er een extra bedenktijd van 30 minuten. Vanaf het begin van de partij wordt 30 seconden per zet aan extra tijd toegevoegd. In de vierkampen worden groepen van vier personen gevormd die ongeveer gelijkwaardig zijn qua speelsterkte. Voor de gehele partij is er een bedenktijd van 90 minuten, met eveneens 30 seconden per zet extra vanaf het begin van de partij. Het totale prijzengeld van het toernooi is ongeveer 7.000 euro.

NK Studenten

Tijdens de zevende editie van het Science Park Schaaktoernooi dit jaar wordt ook het Nederlands Studenten Kampioenschap georganiseerd. Dit gebeurt in samenwerking met de Koninklijke Nederlandse Schaakbond. Het betreft een individueel toernooi met negen ronden. Het wordt als aparte groep naast het Schaaktoernooi georganiseerd. Aan het Nederlands Studenten Kampioenschap kunnen Nederlandse studenten en scholieren aan universiteiten en hbo- en mbo-opleidingen deelnemen.

Max Euwe herdenkingstoernooi

Max Euwe was een Nederlandse schaakgrootmeester die veel heeft betekend voor het schaken in Nederland. Ter ere van hem werd een jaarlijks herdenkingstoernooi georganiseerd. Het internationale toernooi werd tussen 1987 en 1996 gespeeld in Amsterdam. Alleen in 1990 werd het eenmalig in Rotterdam gehouden. Het evenement was meestal een minitoernooi waaraan de absolute wereldtop deelnam. In 1996 werd het laatste herdenkingstoernooi gespeeld, omdat de hoofdsponsor van het toernooi afhaakte. Onder de winnaars van het toernooi vinden we bekende namen uit de schaakwereld, zoals Anatoly Karpov, Jan Timman, Viswanathan Anand en Garry Kasparov.

Andere toernooien in naam van Max Euwe

In 2017 werd in Arnhem een onafhankelijk toernooi gespeeld, het Euwe Stimulans toernooi. Hieraan deed een groep van tien internationale spelers op uitnodiging mee. Er was ook een regionale groep met tien spelers. Een ander toernooi, het Ideal Max Euwe International Tournament werd officieus het tweede Euwe Stimulans toernooi genoemd. Het vond ik 2008 plaats in Sao Paulo. Aan dit toernooi deden tien spelers mee, waarvan drie uit Brazilië. In 2011 werd in Amsterdam nog het Max Euwe Memorial georganiseerd. Er waren diverse evenementen, wedstijden en tentoonstellingen. Max Euwe is overigens niet alleen via diverse toernooien herdacht. In Amsterdam vind je het Max Euwe Centrum en het Max Euweplein, waar ook een beeld van Euwe te zien is. In andere steden zijn eveneens straten naar hem vernoemd.

Groningen 1946 schaaktoernooi

Het toernooi Groningen 1946 was het eerste grote internationale schaaktoernooi dat na de Tweede Wereldoorlog werd gehouden. Het werd gehouden in augustus en september van, uiteraard, 1946. Het werd als een klein wonder gezien dat Nederland zo kort na de oorlog een evenement van deze omvang wist te organiseren. Het toernooi werd gewonnen door Mikhail Botvinnik, die daarmee nipt onze eigen wereldkampioen schaken Max Euwe achter zich liet. Het toernooi in Groningen was het eerste toernooi buiten de Sovjet-Unie waar een team van meesters vanuit de Sovjet-Unie naartoe werd gestuurd. Deze spelers deden zeer succesvol mee. Botvinnik werd dus eerste en andere schakers wisten de derde, vijfde en zesde plek te behalen. Hiermee begon een tijdperk van Sovjetdominantie in de schaakwereld.

Botvinnik versus Euwe

Aan het Groningen 1946 toernooi namen twintig schakers deel. Hoewel het speelveld sterk was, ontbraken toch ook een paar belangrijke spelers. Botvinnik en Euwe wisten al snel een voorspring te behalen en streden om de eerste plaats. Het was een spannende strijd, want de beide schakers gingen gedurende het toernooi gelijk op. Euwe stond een tijdje eerste in de tussenstand, maar werd dus uiteindelijk verslagen voor Botvinnik.