Nederlandse schrijvers van schaakboeken

Nederland is een enthousiast schaakland en heeft dan ook enkele bekende schrijvers van schaakboeken, -tijdschriften en -rubrieken voortgebracht. De belangrijkste van hen is waarschijnlijk Max Euwe, die ook een bijzonder goed schaker was. Hij is erg belangrijk geweest voor de ontwikkeling van schaak in Nederland. Maar er zijn meer schrijvers die veel hebben betekend voor het schaken in binnen- en buitenland. In dit artikel lees je meer over vier van deze schrijvers, die veelal ook zelf zeer goede schakers zijn of waren. Hieronder lees je over het leven en werk van Max Euwe, Dirk Jan ten Geuzendam, Jan Hein Donner en Hans Ree.

Max Euwe

Max Euwe is misschien wel de bekendste schaakschrijver die Nederland heeft gekend. Hij was grootmeester, wiskundige en schrijver. Al op zijn vierde leerde hij schaken van zijn moeder. Hij leefde van 1901 tot 1981 en was de vijfde speler die wereldkampioen schaken werd. Hij was dit van 1935 tot 1937. In 1935 wist hij te winnen van de toenmalig wereldkampioen Aljechin. Door deze wereldtitel werden veel Nederlanders enthousiast over schaken en in dat jaar werden diverse schaakclubs opgericht. Jarenlang gold hij als de sterkste Nederlandse schaker. Hij won ook vier keer het Tata Steel-toernooi, dat destijds nog het Hoogovenstoernooi heette. Max Euwe is erg belangrijk geweest voor het schaken en er is dan ook niet voor niets een schaakcentrum naar hem vernoemd. In het Max Euwe Centrum zijn onder andere een museum en schaakbibliotheek aanwezig.

Max Euwe als schrijver

Euwe schreef een groot aantal boeken over schaak, vooral leerboeken. Internationaal bekend zijn bijvoorbeeld Losbladige Schaakberichten en Theorie der Schaakopeningen. Ook de serie Praktische Schaaklessen is erg bekend. Voor veel mensen waren de boeken van Euwe hun eerste kennismaking met het schaakspel. Hij schreef ook schaakrubrieken, soms zelfs tijdens wedstrijden als hij op zijn tegenstander moest wachten. Max Euwe is van 1970 tot 1978 president van de FIDE, de wereld schaakbond. Er werd naar Euwe een prijs vernoemd, de Euwe-ring, voor mensen die zich hebben ingezet voor de schaaksport. Naast het centrum met de naam van Euwe is er een Max Euweplein in Amsterdam, waar ook een borstbeeld van hem staat. Ook in andere steden zijn straten naar hem vernoemd. Er werden zelfs twee muziekstukken aan hem opgedragen. Tevens werd een biografie over hem geschreven, Max Euwe: Biografie van een wereldkampioen.

Dirk Jan ten Geuzendam

Dirk Jan ten Geuzendam is schaakschrijver, commentator, journalist en organisator. Ten Geuzendam is tevens hoofdredacteur van het internationale schaaktijdschrift New In Chess, waar hij in 1985 begon als redacteur. Dit tijdschrift heeft lezers in maar liefst 116 landen. Hij schreef diverse boeken, waaronder Finding Bobby Fischer uit 1994 en The Day Kasparov Quit uit 2006. Als journalist werkte hij voor NRC Handelsblad en Vrij Nederland. Hier had hij een wekelijkse schaakrubriek. Een aantal van deze stukken is gebundeld onder de naam Schaaklezen. Vrij recent, tussen 2007 en 2013, was hij redacteur bij het schaaktijdschrift Matten.

Overige activiteiten

Naast schrijven heeft Ten Geuzendam nog veel andere dingen gedaan. Zo was hij toernooidirecteur van het Amber Rapid- en Blindschaaktoernooi en van het NH Rising Stars vs. Experience-toernooi. In 1990 en 1992 was hij captain van het Nederlandse schaakteam tijdens de Schaakolympiade. Hij was ook regelmatig commentator bij live-uitzendingen van schaakpartijen, zoals in 2012 bij de strijd om de wereldtitel tussen Vishy Anand en Boris Gelfand.

Jan Hein Donner

Johannes Hendrikus Donner was een grootmeester en schrijver. Hij leefde van 1927 tot 1988. Op zijn veertiende maakte hij kennis met schaken. Hij schreef boeken onder de naam J.H. Donner. Donner wist drie keer het Nederlands Kampioenschap schaken te winnen, namelijk in 1954, 1957 en 1958. Daarnaast won hij ook meerdere malen het Hoogovenstoernooi (het huidige Tata Steel-toernooi). Hij won dit toernooi in 1950, 1958 (een gedeelde eerste plek met Max Euwe) en in 1963. In 1967 won hij het schaaktoernooi in Venetië, waarbij hij de toenmalig wereldkampioen wist te verslaan. In 1958 kreeg Donner de titel van grootmeester.

Donner de schrijver

Donner schreef artikelen voor De Volkskrant, Het Parool, De Tijd en Elsevier. Met ingang van 1971 was hij medewerker bij het Schaakbulletin. Dit maandblad over schaken verscheen tussen 1968 en 1984. Een bloemlezing van zijn teksten verscheen in het boek ‘De Koning: Schaakstukken’, dat werd samengesteld door Tim Krabbé en Max Pam. Donner schreef ook andere verhalen. Hij was een bewonderaar en vriend van Harry Mulisch. Donner stond zelfs model voor het personage van Onno Quist in Mulisch’ boek De Ontdekking van de Hemel. De laatste jaren van zijn leven schreef hij stukjes voor het NRC Handelsblad.

Hans Ree

Hans Ree is een schaakmeester, columnist en schrijver. Hij werd op 15 september 1944 in Amsterdam geboren. Zijn hoogtijdagen als schaker begonnen ongeveer in 1964 en duurden tot het einde van de jaren ’80. Zowel in 1964 als in 1965 werd hij Europees kampioen in de leeftijdsklasse onder de 20 jaar. In 1968 haalde hij de titel van meester en in 1980 die van grootmeester. Van 1967 tot en met 1987 deed Hans Ree mee aan ieder Nederlands Kampioenschap. Hij wist het toernooi vier keer te winnen, namelijk in de jaren 1967, 1969, 1971 en 1982. Soms betrof het een gedeelde eerste plek. Ook nam hij tussen 1968 tot en met 1987 bijna altijd deel aan het Hoogovenstoernooi, dat nu bekend is als het Tata Steel-toernooi.

Boeken en columns van Hans Ree

Hans Ree schreef voor de Haagsche Post en heeft een schaakcolumn in het NRC Handelsblad. Hij schrijft tevens voor New in Chess, een internationaal schaaktijdschrift. Zijn columns werden onder andere gebundeld in ‘Schitterend schaak!’ en ‘In den eerste stoot pat’, uit respectievelijk 1999 en 1979. Zijn meest recente boek dateert uit 2010 en is getiteld ‘Mijn schaken’. Hans Ree is drager geweest van de Euwe-ring van 2001 tot 2007. Deze ring, vernoemd naar Max Euwe, is een onderscheiding voor mensen die zich verdienstelijk hebben gemaakt voor schaak in Nederland.